میدانستید که تاجیکستان علاوهبر کوهستانهای سر به فلک کشیده و داستانهای تاریخی شنیدنی، آیینها و جشنهای دیدنی هم دارد؟ جشنهایی که ریشه در فرهنگ ایرانی دارند و بازمانده باورهایی هستند که قرنها پیش در دل سرزمین ایران جوانه زدند.
برای یک گردشگر ایرانی، قدم گذاشتن در جشنهای نوروزی، سده یا مراسم محلی تاجیکستان، شبیه عبور از دریچهای آشناست؛ انگار به خانهای قدیمی قدم میگذارید که بوی نان تازه، موسیقی دلنشین و لبخندهای صمیمیاش برایتان خاطرهانگیز است. شما در این کشور غریبه نیستید! چون همین پیوندهای مشترک سفرتان را از یک تجربه عادی فراتر میبرد.
در ادامه این مقاله، همراه میشویم با مهمترین و زیباترین جشن های تاجیکستان؛ از جشن نوروز تا جشن سده و مهرگان. آیینهایی که پل ارتباطی ایران و تاجیکستان هستند و فرهنگ باستانی مشترک ما را زنده نگهداشتهاند. بعد از خواندن این مطلب از مجله گردشگری آفتاب کلوت متوجه میشوید که سفر با تور تاجیکستان چقدر میتواند برایتان خاطرهانگیز باشد.
ریشه شناسی جشن های تاجیکستان
همانطور که در مقدمه بیان کردیم، فستیوال های تاجیکستان ریشه در فرهنگ مشترک ایران و تاجیکستان دارد. جشنهای ملی و محلی که برخواسته از سنتهای هزاران ساله ایران دارند و همراه با مهاجرت شاعران، هنرمندان به سرزمینهای شرقی راه پیدا کرد. بنابراین در سفر به تاجیکستان حتما برنامهای برای شرکت در جشنهای ملی و محلی داشته باشید. چون این جشنها به دلایل زیر همچنان با شور و هیجان خاصی برگزار میشوند:
- نگهدارنده هویت فرهنگی: این جشنها کمک میکنند زبان فارسی تاجیکی، شعر، موسیقی و افسانههای قدیمی همچنان زنده بمانند.
- ایجاد همبستگی اجتماعی و خانوادگی: در جامعه تاجیک، جشنها فرصتی برای گردهماییاند. خانوادهها در نوروز به دیدار هم می روند، با هم غذا میپزند، میرقصند و آواز میخوانند.
- نقش پررنگ شادی در زندگی روزمره: موسیقی و رقص بخش جداییناپذیر این جشنها هستند و بهانهای برای شادتر شدن روحیه مردم به شمار میآیند.
- رونق گردشگری: جشنها به رونق گردشگری تاجیکستان کمک کردهاند و بسیاری از گردشگران را از سراسر دنیا به سوی خود میکشانند.
- تقویت ارزشهای اخلاقی و معنوی: این جشنها به شکلگیری و تداوم ارزشهای اخلاقی جامعه کمک میکنند. مفاهیمی مانند بخشش، مهربانی، احترام به بزرگترها.
معرفی 5 فستیوال مهم تاجیکستان
جشن ها و فستیوالهای تاجیکستان به چند دسته جشنهای باستانی، جشنهای محلی و جشن های ملی و بینالمللی تقسیم میشوند. در جدول زیر این دستهبندیها را معرفی کردهایم، اما قبل از آن بهتر است درباره قوانین تاجیکستان بیشتر بدانید تا در جشنهای ملی و محلی این کشور رفتاری خلاف قانون انجام ندهید:
| فستیوالهای ملی و محلی تاجیکستان | ||
|
جشنهای باستانی | جشن نوروز | اول فروردین (21 مارچ) |
| جشن سده | 10 بهمن (30 ژانویه) | |
| جشن مهرگان | اول مهرماه (22 سپتامبر) | |
| جشن های مذهبی | عید قربان | 16 خرداد (6 ژوئن) |
| عید فطر | 11 فروردین | |
| جشن های ملی تاجیکستان | روز پیروزی (Victory Day) | 9 می |
| روز استقلال (Independence Day) | 9 سپتامبر | |
|
جشنهای محلی | جشن سیب (Apple Festival) | 19 سپتامبر |
| جشن عسل و خربزه (Honey and Melon Festival) | 29 اوت | |
| جشنواره بام جهان (Roof of the world Festival) | اواسط جولای | |
جشن نوروز در تاجیکستان
جشن نوروز در تاجیکستان مهمترین نماد هویت فرهنگی مردم و بزرگترین جشن ملی کشور به شمار میرود. نوروز در دل تاریخ تاجیکها جایگاهی ریشهدار دارد و بهعنوان یادگار فرهنگ ایرانی–تاجیکی، هر سال با شور و اشتیاقی کمنظیر برگزار میشود. این جشن همانند مراسم نوروز در ازبکستان بسیار پرشور برگزار میشود و مردم تاجیک با لباسهای رنگارنگ و شیرینیهای محلی از یکدیگر پذیرایی میکنند.
در ادامه به آدابورسوم این مراسم باستانی در تاجیکستان میپردازیم:
آداب و رسوم مراسم نوروز در تاجیکستان
آداب و رسوم نوروز در تاجیکستان نیز برگزفته از فرهنگ کهن این سرزمین است که مهمترین آنها شامل موارد زیر میشود:
- پخت «سمنَک» (سمنو): اصلیترین آیین عید نوروز در تاجیکستان است. زنان محله دور هم جمع میشوند و در کنار موسیقی و آوازهای سنتی، این خوراک نمادین را آماده میکنند.
- خانهتکانی: فرهنگ خانهتکانی در نوروز بین ایرانیان و تاجیکها مشترک است. این کار نمادی از آغاز تازه و دورکردن انرژیهای منفی است.
- دید و بازدیدهای نوروزی: خانوادهها به دیدار بزرگان و اقوام میروند، غذاهای محلی میخورند و سال نو را با آرزوهای نیک آغاز میکنند.
- برگزاری «جمعت بهار»: در اول فروردین ماه فستیوالهای خیابانی نوروز در تاجیکستان آغاز میشود که شامل رژه، موسیقی سنتی، اجرای رقصهای محلی و نمایشهای آیینی میشود.
- رقصهای نوروزی: زنان و مردان در مراسم عمومی با لباسهای محلی، رقصهایی مانند «رقص لعل» و «رقص چوبی» اجرا میکنند که نماد شادی و همبستگی است.
- کشتی پهلوانی (گُشتی): در میدانهای شهر مسابقات کشتی سنتی برگزار میشود و پهلوانها با لباسهای محلی برای قهرمانی رقابت میکنند.
- پخت غذاهای محلی نوروزی: غذاهایی مثل «اوشیپالاو»، «کبُلی»، «کلمهواج» و انواع شیرینیهای محلی در سفره نوروز جای ویژهای دارند.
- بازارهای نوروزی: بازارهای مخصوص نوروز برپا میشود و مردم محصولات محلی، لباسهای سنتی، شیرینیها و صنایعدستی را خریداری میکنند.
جشن سده در تاجیکستان
جشن سده هر ساله در ۳۰ ژانویه در کشور تاجیکستان به طور رسمی و عمومی برگزار میشود. همانطور که میدانید جشن سده یکی از جشنهای باستانی اقوام آریایی است و ماهیت آن پیروزی نور بر تاریکی، گرما بر سرما و خوبی بر بدی است.
در داستانهای تجربی آمده است که سوزاندن آتش ملتها را به بهار، گرما و نور فرا میخواند. هدف مردم در جشن گرفتن آن، آغاز آمادگی برای کار مزرعه و باغبانی بود. این جشن باشکوه همراه با آتشهای سوزان جشن گرفته میشود، زیرا این باور وجود داشت که هر چه شعله آتش قویتر باشد، زمین در سال آینده بارورتر خواهد بود.
کلمه «سده» از عدد صد گرفته شده است که ۵۰ شب و ۵۰ روز قبل از فرا رسیدن نوروز را پوشش میدهد. «سده» جشن خروج از زمستان و نزدیک شدن بهار است.
جشن مهرگان در تاجیکستان
جشن مهرگان، یکی از اعیاد مهم فرهنگ آریایی است. وقتی نوروز اعتدال بهاری و جشن بهار و کاشت است، مهرگان جشن اعتدال پاییزی، فراوانی و برداشت محصولات کشاورزی است.
جشن مهرگان در تاجیکستان ریشه در دوران قبل از میلاد مسیح دارد. باستان شناسان یک نقاشی دیواری باستانی در شهر باستانی پنجکنت، مربوط به قرنهای ششم و هفتم میلادی، کشف کردند که در آن پیرمردی در حال برداشت محصولات کشاورزی و قرار دادن آن در کیسهای به تصویر کشیده شده است.
در تاجیکستان، این جشن در سال ۲۰۰۹ احیا و به فهرست تعطیلات ملی اضافه شد. این جشنواره با برپایی غرفههای پر از میوهها و سبزیجات همچنین پختن غذاهای سنتی، پوشیدن لباسهای ملی، رقص و آواز جشن گرفته میشود. برای آگاهی از این مراسم باستانی حتما مقاله جشن مهرگان چیست را از مجله گردشگری کلوت مطالعه کنید.
جشن استقلال تاجیکستان
تاجیکستان استقلال خود را از اتحاد جماهیر شوروی در ۹ سپتامبر ۱۹۹۱ با شور و شوق فراوان جشن میگیرد. رژهها، اجراهای فرهنگی، نمایشهای آتشبازی و موارد دیگر در شهرها، شهرستانها و روستاها برگزار میشود. جشنهای اصلی روز استقلال تاجیکستان معمولاً در مجتمع دولتی کوخی بورباد دوشنبه، پارک عینی، پارک دوستی مردم، میدان هشتصدمین سالگرد مسکو و آمفی تئاتر برگزار میشود.
جشن عسل و خربزه
در تاجیکستان هر ساله در پایان ماه اوت، زمانیکه خوشمزهترین خربزهها در حال رسیدن هستند، با شکوه خاصی جشن عسل و خربزه برگزار میشود. این جشنواره هر ساله در ۲۹ اوت برگزار میشود و مکان برگزاری آن بازارهای میوه و ترهبار است. این رویداد شاد از سال ۲۰۰۷ بخش جداییناپذیر فرهنگ تاجیکستان بوده است.
در جشنواره عسل و خربزه، بازارچههای فروش انواع خربزه، مسابقات سرگرمی برای شرکت کنندگان و بازدیدکنندگان برگزار میشود. همچنین شرکتکنندگان میتوانند انواع خربزه، هندوانه، عسل و شیرینیهای شرقی را که تاجیکستان به خاطر آنها مشهور است، کشف و امتحان کنند.
جشنواره بام جهان
این جشنواره که در پارک شهر خاروغ منطقه پامیر برگزار میشود، جشنی از آداب و رسوم پامیری و آواز و رقص را شامل میشود و با حضور هنرمندانی از سراسر آسیای مرکزی است. «بام دنیا» در زبان محلی به معنای «بام جهان» است که به منطقه پامیر اشاره دارد. این جشنواره هر آنچه که به پامیری مربوط میشود را جشن میگیرد و هر ساله از ۲۷ تا ۲۹ جولای در پارک شهر خاروغ برگزار میشود.
جشن سیب در تاجیکستان
با کشت بیش از شصت نوع سیب در تاجیکستان، برداشت سیب نقش مهمی در صنعت کشاورزی این کشور ایفا میکند. در سال ۲۰۱۹، اولین جشنواره سیب به صورت نمایشگاهی در دوشنبه پایتخت تاجیکستان برگزار شد. در این جشنواره، کشاورزان از سراسر کشور انواع سیبهای محلی و مرباهای خانگی، آبمیوهها، سیبهای خشک و سایر شیرینیها را به نمایش گذاشتند و محصولات برای آزمایش طعم و خرید در دسترس عموم قرار گرفت. این رویداد چنان موفقیتآمیز بود که مردم درخواست کردند سالانه برگزار شود و به این ترتیب یکی از جدیدترین تعطیلات در تاجیکستان ایجاد شد.
سخن پایانی
جشنها و فستیوال های تاجیکستان همچون آیینهای رنگارنگ، روح فرهنگ این سرزمین را بازتاب میدهند. این جشنهای فرهنگی که با موسیقی، رقص، آیینهای هزارساله و مهماننوازی گرم مردمانش عجین شدهاند و تجربهای ناب از فرهنگ تاجیکی را برای گردشگران ایجاد میکنند.
تصور کنید آن لحظهای را که در آن صدای سازهای محلی، خنده کودکان و بوی غذاهای سنتی در هوا میپیچد و سفر شما را به خاطرهای فراموشنشدنی تبدیل میکند؛ دوست دارید این لحظه را زندگی کنید و نوروزی متفاوت را برای سال 1405 داشته باشید؟ پیشنهاد میکنیم نگاهی به تورهای نوروزی خارجی کلوت بیندازید و برنامه سفر خود را از همین امروز برنامهریزی کنید.
